Cơ thể thay đổi như thế nào trong quá trình lão hóa?

|

Dinh dưỡng hợp lý là một trong các biện pháp quan trọng giúp ngăn ngừa những biến đổi, rối loạn trong các cơ quan và hệ thống cơ thể ở người cao tuổi.

Lão hoá là quá trình không tránh được trong cuộc đời, mặc dù ai cũng muốn làm chậm sự xuất hiện của tiến trình này. Dinh dưỡng hợp lý là một trong các biện pháp quan trọng giúp ngăn ngừa những biến đổi & rối loạn trong các cơ quan & hệ thống cơ thể ở người cao tuổi.

Quá trình lão hoá chịu ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền và môi trường. Yếu tố di truyền giúp quyết định tuổi thọ tối đa có thể đạt được, còn yếu tố môi trường sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ và khả năng đạt được tuổi thọ tối đa.

Mất khối nạc: Sau độ tuổi trung niên thì khối cơ càng giảm dần. Do khối cơ giảm & hoạt động thể lực cũng ít hơn lúc trẻ nên nhu cầu năng lượng ở người cao tuổi cũng giảm dần. Khi đó, người cao tuổi có khuynh hướng ăn giảm lại nên rất dễ bị thiếu các vi chất (đặc biệt là vitamin nhóm B, calcium, sắt & kẽm) do giảm hấp thu của ruột & giảm chuyển hoá nhưng nhu cầu những chất này không giảm theo tuổi. Sự giảm khối cơ ở người cao tuổi là yếu tố chính làm giảm sức cơ. Tuy nhiên, đối với những người tập luyện thường xuyên thì khối cơ & sức cơ vẫn không giảm dù tuổi cao.

Giảm mật độ & khối xương: Sự giảm mật độ xương & khối xương dẫn đến nguy cơ cao bị loãng xương ở người cao tuổi. Một trong những yếu tố quan trọng của sự giảm khối xương là do giảm tổng hợp vitamin D ở người cao tuổi, kết hợp với ít tiếp xúc ánh nắng, nhất là ở phụ nữ do giảm hormon sinh dục estrogen có liên quan đến sự đồng hoá xương. Do đó, bổ sung canxi & vitamin D là rất cần thiết ở người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ tuổi mãn kinh.

Thay đổi mạch máu: Bệnh tim mạch là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người cao tuổi. Chế độ ăn, đặc biệt là dư thừa chất béo no và cholesterol, ảnh hưởng rất lớn đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở người cao tuổi. Một số mức độ của vữa xơ thành mạch là hậu quả của sự lão hoá, tuy nhiên, thói quen ăn uống không hợp lý trong một thời gian dài, kết hợp với yếu tố di truyền, sẽ có tác động mạnh hơn.

thay đổi cơ thể trong quá trình lão hóa, Giảm mật độ & khối xương, chức năng não, Giảm thị lực, thừa cân, sụt cân
Người cao tuổi khoẻ mạnh có mức vitamin (các loại) trong máu thấp sẽ có trí nhớ kém hơn so với người có mức vitamin trong máu cao.
Thay đổi chức năng não: Não là cơ quan rất nhạy với sự thay đổi các dưỡng chất ăn vào. Não cần được cung cấp glucose ở mức ổn định. Đường huyết quá cao hoặc quá thấp đều có thể làm cho não rơi vào tình trạng hôn mê nhanh chóng. Não cũng cần vitamin & chất khoáng để hoạt động, đặc biệt là thiamin (vitamin B1), niacin, pantothenic acid, pyridoxine (B6), folate, cobalamine (B12), & vitamin E, omega-3, omega-6... Người cao tuổi khoẻ mạnh có mức vitamin (các loại) trong máu thấp sẽ có trí nhớ kém hơn so với người có mức vitamin trong máu cao.

Giảm thị lực: giảm thị lực trong quá trình lão hoá đã làm giảm chất lượng cuộc sống của người cao tuổi. Chế độ dinh dưỡng hợp lý, đặc biệt là chế độ ăn giàu các chất chống oxy hoá như vitamin C, vitamin E và beta-caroten, kết hợp với thói quen tốt cho sức khoẻ (tránh khói thuốc lá, tránh ánh sáng chói) có thể ngăn ngừa hoặc làm chậm sự xuất hiện bệnh đục thuỷ tinh thể. Các chất chống oxy hoá (vitamin C, E, beta-caroten, kẽm, selen, lycopen, lutein) còn có thể giúp ngăn ngừa bệnh thoái hoá võng mạc, nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến mù loà ở người cao tuổi.

Giảm miễn dịch: Khối mô miễn dịch (the mass of immune tissue) giảm theo quá trình tích tuổi dẫn đến sự giảm dần chức năng miễn dịch. Do đó, người cao tuổi cũng dễ bị các bệnh nhiễm trùng & một số bệnh ung thư liên quan với sự lão hoá. Hệ miễn dịch cần nhiều loại dưỡng chất khác nhau & cũng rất nhạy với sự thay đổi của tình trạng thiếu hay thừa dinh dưỡng, trong đó có các vi chất dinh dưỡng như acid amin, sắt, kẽm, vitamin C, vitamin A. Chính vì thế, dinh dưỡng đầy đủ & hợp lý có vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng bảo vệ của hệ miễn dịch ở mức tối ưu có thể đạt được. Vai trò của dinh dưỡng đối với hệ miễn dịch là cần thiết đối với mọi lứa tuổi, nhưng đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi khi sự suy giảm của hệ miễn dịch là điều khó tránh.

Sụt cân: Những yếu tố về dinh dưỡng, hoặc suy giảm thể chất (nhìn kém, nhai nuốt khó, đi lại khó khăn…), hoặc một số bệnh lý do tuổi già là những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng sụt cân ở người cao tuổi, biểu hiện mất khối cơ. Theo số liệu điều tra của Trung tâm dinh dưỡng  tiến hành năm 2001, tỉ lệ suy dinh dưỡng  ở người cao tuổi TP.HCM là 21,4%; tỉ lệ suy dinh dưỡng ở nam cao hơn nữ (26,4% so với 18,0%), suy dinh dưỡng ở vùng ngoại thành cao hơn nội thành (28,3% so với 18,4%), tăng theo nhóm tuổi và có liên quan đến tình trạng thiếu máu, tiền sử bệnh lao.

Thừa cân: thừa cân, béo phì ở người cao tuổi thường do giảm chuyển hoá cơ bản, giảm hoạt động thể lực nhưng không giảm thực phẩm tiêu thụ, đặc biệt là các thực phẩm giàu năng lượng (béo, bột đường). thừa cân, béo phì ở người cao tuổi làm tăng nguy cơ bệnh đái tháo đường, rối loạn chuyển hoá mỡ và cao huyết áp. Người > 80 tuổi ít bị thừa cân, béo phì hơn so với độ tuổi 60-80, là độ tuổi có tỉ lệ tử vong cao ở những người thừa cân, béo phì. Số liệu điều tra của trung tâm dinh dưỡng năm 2001 cho thấy tỉ lệ thừa cân, béo phì ở người cao tuổi TP.HCM là 17,8%, tỉ lệ này ở nữ cao hơn nam (21.4% so với 12.5%) và có liên quan đến tình trạng rối loạn chuyển hóa mỡ, % mỡ cơ thể và tăng huyếp áp. Tỉ lệ béo bụng là 54,5% (nam: 19,7%; nữ: 77,9%).


TS.BS. Trần Thị Minh Hạnh
Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM
Theo Tạp chí Sức Khỏe