"Dinh dưỡng miễn dịch" là gì?

|

Đây là ngành khoa học mới ra đời nhưng đã có nhiều tiến bộ quan trọng đối với sức khỏe con người.

Nó nhấn mạnh đến vai trò của thức ăn thiên nhiên, đồng thời chứng minh hiệu quả tăng cường hệ miễn dịch của các chất chống ô-xy hóa, các hợp chất hóa học thực vật và các polysaccharide...
Các nhà khoa học về "dinh dưỡng miễn dịch" chú trọng đến vai trò của phòng bệnh hơn chữa bệnh, vì họ quan niệm rằng: đợi đến lúc cơ thể phát bệnh rồi mới chữa thì đã quá trễ.

Hệ miễn dịch là gì?
Hệ miễn dịch con người cũng giống như hệ thống an ninh của mỗi quốc gia, giúp bảo vệ cơ thể 24 giờ mỗi ngày khỏi các tác nhân gây bệnh.

Hệ miễn dịch bao gồm các cơ quan chính sản xuất các tế bào bạch huyết là tủy xương và tuyến ức. Ở ngoại biên có các hạch bạch huyết và các cơ quan khác phân bố khắp cơ thể. Hệ miễn dịch tạo ra các tế bào phòng vệ như bạch cầu, đại thực bào, tế bào giết tự nhiên…

Các tế bào miễn dịch có thể tạo ra các kháng thể để tiêu diệt các yếu tố thâm nhập vào cơ thể. Tế bào miễn dịch còn làm nhiệm vụ dọn dẹp các tế bào chết hay xác các vi trùng để thải ra ngoài cơ thể, đồng thời giúp cho quá trình lành các vết thương một cách tự nhiên.

Nguyên nhân của các bệnh mãn tính
Hầu hết bệnh tật phát sinh là do hệ miễn dịch không thực hiện đúng chức năng của mình. Thí dụ, khi hệ miễn dịch bị kích thích, sẽ tạo ra quá mức kháng thể IgE, dẫn đến phản ứng dị ứng ở da hoặc phản ứng sốt. Khi hệ miễn dịch suy yếu, cơ thể sẽ dễ mắc các bệnh ung thư hay nhiễm trùng. Các bệnh lý khớp, bệnh lupus ban đỏ… còn gọi là bệnh tự miễn, là do hệ miễn dịch mất khả năng phân biệt cái nào của cơ thể, cái nào không và tiết ra các kháng thể chống lại với thành phần của chính nó.

Khi hệ miễn dịch được nuôi dưỡng đúng cách, sẽ giúp bảo vệ cơ thể khỏi bị tấn công bởi các tác nhân gây bệnh như vi trùng, virus, hóa chất do ô nhiễm, tia xạ… Các chuyên gia nghiên cứu đã khám phá ra rằng, vị bác sĩ tốt nhất cho mỗi chúng ta chính là hệ miễn dịch của mình.

Các hợp chất hóa học thực vật là gì? 
Ngày càng nhiều các nghiên cứu khoa học ra đời chứng minh rõ ràng rằng: ăn nhiều trái cây và rau quả (tất nhiên phải an toàn) giúp giảm được nguy cơ mắc các bệnh ung thư. Vì các hợp chất hóa học thực vật giúp ngăn chặn quá trình hình thành ung thư.

Tế bào ung thư hình thành một phần là do các độc chất hay các virus gắn kết lên màng tế bào bình thường và gây đột biến. Các hợp chất hóa học thực vật ngăn cản sự gắn kết này.

Mỗi loại thực vật chứa những hợp chất hóa học khác nhau và giúp tăng cường hệ miễn dịch theo những cách khác nhau. Do vậy, chúng  ta cần ăn đa dạng các loại rau quả để tăng cường dinh dưỡng cho hệ miễn dịch.

Hệ miễn dịch là gì,nguyên nhân gây ra bệnh mãn tính, các hợp chất hóa học là gì, yếu tố di truyền có ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe

Các polysaccharide là gì? 
Polysaccharide là các loại đường đa phân tử, hay còn gọi là các phức hợp carbohydrate, như tinh bột, glycogen, cellulose, chitin… Một số polysaccharide giúp điều hòa hệ miễn dịch và có tác dụng kháng ung thư đã được phân lập từ nấm, đặc biệt là β-D-glucan, polysaccharopeptide(PSP), polysaccharide protein. Nghiên cứu cho thấy các chất này có khả năng kiềm chế sự tăng trưởng của khối u bằng cách sản xuất ra nhiều tế bào giết tự nhiên, interferon, interleukin giúp loại bỏ các tế bào ung thư. Các polysaccharide trong nấm còn được dùng để ngăn chặn nhiễm virus. Polysaccharide cũng được tìm thấy ở động vật nhưng không tinh khiết như của rau nấm, mà lại gây nhiều tác dụng phụ.

Hợp chất chống ô-xy hóa là gì?
Hợp chất chống ô-xy hóa là một phân tử có khả năng làm chậm và ngăn chặn quá trình ô-xy hóa của một phân tử khác. Ô-xy hóa là quá trình chuyển điện tử từ một phân tử sang một tác nhân ô-xy hóa. Quá trình này có thể tạo nên các phân tử bị mất điện tử gọi là các gốc tự do. Các gốc này sẽ tìm cách phục hồi lại điện tử từ những phân tử khác, dẫn đến một loạt phản ứng làm tổn hại tế bào. Hợp chất chống ô-xy hóa có các điện tử phụ có thể trao cho các gốc tự do mà không bị mất cân bằng. Nhờ đó, các hợp chất chống ô-xy hóa có thể ngăn được chuỗi phản ứng bất lợi cho tế bào.
Sự phối hợp hoạt động của các hợp chất thực vật, các polysaccharide và chất chống ô-xy hóa.

Những loại dinh dưỡng khác nhau giữ vai trò ngăn ngừa bệnh tật theo những cách khác nhau. Chẳng hạn, bệnh ung thư có thể gây ra bởi sự tấn công của các gốc tự do. Trong trường hợp đó, cơ thể cần được cung cấp nhiều loại hợp chất chống ô-xy hóa để ngăn cản quá trình này. Song, bệnh ung thư cũng có thể xuất phát từ các hormone trong thịt động vật, do ô nhiễm, hay do ức chế chức năng miễn dịch. Các hợp chất hóa học thực vật sẽ hữu ích trong trường hợp này. Ngoài ra, cơ thể con người cũng thường xuyên tiếp xúc với các hóa chất, tia xạ, virus… Các polysaccharide không chỉ giúp ngăn ngừa ung thư, mà còn có khả năng sản xuất ra interleukin và interferon để tiêu diệt các tế bào ung thư và các virus cũng như tăng cường các tế bào phòng vệ cho cơ thể.

Yếu tố di truyền có ý nghĩa ra sao? 
Ung thư xảy ra khi có đột biến tế bào. Nguy cơ này có thể do di truyền hay mắc phải. Dinh dưỡng không thể thay đổi được cấu trúc di truyền. Tuy nhiên, ăn uống lành mạnh có thể ngăn chặn được rất nhiều bệnh do di truyền. Các hoạt động về thể lực như tập thể dục, yoga, kiểm soát cân nặng, kiểm soát yếu tố tâm lý qua thiền định… có thể kìm hãm sự phát triển bệnh ung thư và vượt qua những bất lợi về mặt di truyền.

Bằng chứng  đã cho thấy, nếu chọn dinh dưỡng toàn thực vật và giữ trạng thái cảm xúc quân bình có thể ngăn ngừa khoảng 70% các bệnh ung thư đường tiêu hóa, khoảng 40% ung thư phổi, 50% ung thư vú, 66% ung thư gan…  Như vậy, bằng cách chọn nguồn dinh dưỡng thực vật, kết hợp với lối sống lành mạnh như tập thể dục đều đặn, giữ trạng thái tâm lý ổn định… chúng ta sẽ có một hệ miễn dịch khỏe mạnh, ngăn ngừa bệnh tật và vượt qua những yếu tố bất lợi khác về di truyền.

BS. Phạm Văn Toại 
Theo Tạp chí Sức Khỏe