Thuốc Nam hay thuốc Bắc?

|

(Sức Khỏe – khoe24h) Thuốc Nam và thuốc Bắc được gọi chung là thuốc Đông y. Nhưng tại sao lại gọi là thuốc Nam và thuốc Bắc? Liệu hai loại thuốc này có giống nhau hay không? Tạp chí Sức Khỏe sẽ chia sẻ thêm cùng bạn đọc xung quanh vấn đề này.

Theo các lương y, thuốc Nam là những bài thuốc trải qua việc sử dụng thực tế trong dân gian rồi đúc rút lại kinh nghiệm và được truyền miệng cho nhau từ người này sang người khác hoặc từ đời này sang đời khác mà không có một bài thuốc ghi chép rõ ràng.

Còn thuốc Bắc là những bài thuốc có sự ghi chép rõ ràng trong sách vở hoặc trong các công trình nghiên cứu về cả liều lượng, nguyên liệu, cách dùng và tác dụng thực tế của vị thuốc.

Phổ biến nhất trong các vị thuốc Nam là thực vật (Ảnh Internet)
Phổ biến nhất trong các vị thuốc Nam là thực vật (Ảnh Internet)
Phân biệt thuốc Nam, thuốc Bắc

Thuốc Bắc có nguồn gốc từ phương Bắc (Trung Quốc). Các vị trong thuốc Bắc phần lớn chưa chế biến hoặc chỉ mới qua sơ chế, một số ít vị đã chế biến như a giao, thần khúc… là theo công thức kinh nghiệm cổ truyền với một quy trình đơn giản.

Thuốc Nam chỉ những loại thuốc, thảo dược xuất phát từ trong nước hay còn gọi là thuốc ta để phân biệt với loại thuốc có nguồn gốc từ Trung Quốc (thuốc Bắc). Bậc tổ y học cổ truyền Việt Nam - Tuệ Tĩnh - từng có câu nói nổi tiếng “Nam dược trị Nam nhân” – thuốc Nam dùng chữa bệnh cho người Nam.

Thường dễ kiếm và rẻ hơn nên nhiều người quan niệm thuốc Nam chỉ là những cây cỏ quanh vườn, do đó còn gọi là “thuốc vườn”. Thực tế, thuốc Nam bao gồm các vị có nguồn gốc động vật, thực vật và cả khoáng vật, hóa chất, nhưng phổ biến nhất vẫn là thực vật. Phải thừa nhận rằng, thuốc Nam cũng có rất nhiều vị quý, hiếm và đắt tiền.

Theo Lương y Vương Thừa Ân, trong các bài thuốc Đông y nổi tiếng để đời của Trung Quốc truyền sang Việt Nam, ta vẫn thấy có các vị mà ngày nay ai cũng cho là “thuốc Nam” như sinh khương (còn gọi là sanh cương hay gừng sống), tử tô (tía tô),  hương phụ (cỏ cú)…

Nếu xem vậy thì thuốc Nam không phải chỉ riêng Việt Nam mới có. Ngày xưa, các thầy thuốc phương Bắc đến phương Nam hành nghề rất chú ý tới nguồn dược liệu tại chỗ. Những vị thuốc có tên trùng với cách gọi của Đông y mà cùng tính năng, tác dụng thì họ không đem từ xứ họ tới nữa (có khi còn chở từ Nam về Bắc). Riêng các thầy thuốc Việt Nam, phần đông đều có Nho hc, tlâu đã có ý thc dùng thuc Nam nên họ đã cố gắng tìm tòi thử nghiệm, phát hiện nhiều vị thuốc có thể thay thế thuốc Bắc trong một số trường hợp và trong một chừng mực nào đó. Những vị thuốc đó được phong cho những cái tên thuốc Bắc nhưng thêm chữ “nam” vào trước. Ví dụ: nam hoàng bá (vỏ cây núc nác), nam bạch linh (củ bình vôi).

Tóm lại, thuốc Nam là những vị thuốc kinh nghiệm lâu đời, có sẵn trên lãnh thổ Việt Nam, được dùng chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cổ truyền. Phần lớn các vị thuốc đó đều dễ kiếm, rẻ và có tác dụng tốt trong việc phòng, chữa bệnh.

Cách sử dụng thuốc Nam

Bác sĩ Trần Danh Tài – Hội Đông y Lâm Đồng cho biết, không thể đánh giá thuốc Nam tốt hơn hay thuốc Bắc. Nhưng thuốc tốt nghĩa là phải có tác dụng chữa bệnh. Thuốc Bắc hay thuốc Nam dù đắt hay rẻ mà không có tác dụng chữa bệnh, gây nguy hại cho người bệnh đều không tốt. Ví dụ: Sâm Cao Ly (của Triều Tiên) hay Hồng sâm (của Trung Quốc) đều là những vị thuốc quý và đắt tiền nhưng nếu bệnh nhân đang bị tiêu chảy hay sốt cao sử dụng thì bệnh sẽ nặng hơn, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Còn cỏ mực là thứ mọc hoang ở mọi nơi, chỉ cần một vẹn tay (khoảng 100g) có thể cứu được một bệnh nhân băng huyết…

Do rẻ tiền và quá quen thuộc với mọi người nên thuốc Nam ít bị làm giả. Cách sử dụng thuốc Nam cũng đơn giản, dễ thực hiện, không phải chích, thử phản ứng như thuốc Tây. Là những vị thuốc kinh nghiệm, đã được thực tế hàng nghìn năm kiểm định nên nhiều vị, nhiều bài thuốc Nam đã tỏ ra “hiệu nghiệm như thần”, ít gây hại cho cơ thể con người. Với những trường hợp cần cấp cứu, sơ cứu, bệnh dịch… mà ở xa các bệnh viện, trạm xá, vai trò của thuốc Nam lại càng quan trọng.

Việc phối hợp các vị thuốc với liều lượng cụ thể phải theo đúng chỉ định của thầy thuốc chuyên môn (Ảnh Internet)
Việc phối hợp các vị thuốc với liều lượng cụ thể phải theo đúng chỉ định của thầy thuốc chuyên môn (Ảnh Internet)
Hướng dẫn cách sắc thuốc Nam đúng cách:

Không đơn giản như uống thuốc Tây, thuc Nam phải trải qua quá trình sắc công phu. Vì vậy, nếu sắc không đúng cách, thuốc khi uống vào sẽ giảm tác dụng. Lương y Dương Tấn Hưng hướng dẫn: Bệnh nhân cần lưu ý các nguyên tắc sau trước khi sắc thuốc:

- Khi sắc thuốc phải dùng nồi sành (đất nung) do nó dễ tản nhiệt và có sức chịu nóng dai, không sợ vỡ. Trường hợp không có nồi sành, có thể dùng tạm nồi nhôm pha gang hoặc nồi inox. Chú ý, nếu đơn thuốc có vị nhân sâm, khi sắc, nên hấp cách thủy. Nếu sử dụng nồi sắt hoặc titan, thuốc sẽ bị vô hiệu.

- Nước sắc thuốc phải sạch, có thể dùng nước sôi đã nguội (không nên dùng nước mưa chưa nấu chín). Số lượng nước, thời gian nấu do lương y chỉ định.

- Tùy loại thuốc phải để tươi, rửa sạch, sao vàng, sao khử thổ, ngâm trong nước mau hay lâu mới đem sắc, đun nhỏ hay lửa lớn đều cần hỏi rõ lương y trước khi sử dụng.

- Trường hợp sử dụng bếp gas để sắc thuốc, nên báo trước cho lương y để được hướng dẫn. Thường sau 20-30 phút thuốc sôi, nên để lửa nhỏ cho thuốc hòa tan vào nước đủ liều lượng ấn định.

- Đậy nắp (ấm, nồi) kín để tránh hương vị, hoạt chất thuốc tỏa hơi; các loại thuốc quý càng cần giữ kỹ (như: sâm, nhung, yến, hải mã). Đặc bit, vi ht ktử, càng phi gikín np ni.

- Nếu đơn thuốc có các vị như: mai rùa, ba ba, hạt gấc, xương động vật, da trâu thì phải ngâm nước trước từ 25-30 phút, sau đó nấu sôi từ 15 phút mới cho các vị khác vào.

- Nếu vị thuốc thuộc dạng keo, cần hòa tan với nước nóng trước rồi mới cho vào nấu để thuốc có hiệu quả tốt.

- Có thang thuốc chỉ định sắc uống nước nhất, nhì hay sắc 2 lần rồi hòa chung để uống thì nên làm đúng.

Chú ý: Dù sắc theo kiểu nào cũng phải bảo đảm các yêu cầu sau:

+ Lượng nước phải đủ nhiều để ngập bã thuốc. Các loại chén ăn cơm thường nhiều cỡ với dung tích khác nhau, việc ước lượng các tỷ lệ 1/2 hay 2/3… của chén khó bảo đảm chính xác. Theo quy định chuẩn, dung tích mỗi chén phải đạt 200ml.

+ Khi sắc, phải khuấy để bã thuốc ngập xuống nước, không nổi lên trên.

+ Với các vị thuốc có độc, cần sắc kỹ để giảm bớt tính độc.

+ Với các vị thuốc có khoáng chất như mai mực (ô tặc cốt), vỏ hàu (mẫu lệ), cần sắc trước các vị thuốc mộc để ra hết chất.

+ Với các vị thuốc có tinh dầu thơm như tử tô, hương nhu… nên cho vào sắc khi thuốc gần được và đậy kín nắp để hạn chế bay hơi.

+ Với các vị thuốc có lông mịn gây ho như lá hà thủ ô, lá lốt tây… khi sắc cần bọc vải cho lông không lẫn vào nước.

+ Với các vị thuốc dạng cao như a giao, không nên sắc chung với thuốc mà nên chia ra theo từng nước thuốc, hơ trên than cho phồng rồi bỏ sẵn vào chén, thuốc được thì rót ngay vào khuấy tan mà uống để tận dụng hết chất cao.

+ Các loại thuốc quý (như nhân sâm, tam thất) nên sắc riêng, khi nào uống mới pha chung để đỡ hao phí do mất mát trong quá trình sắc. Những vị đặc biệt như châu sa, thần sa, phác tiêu… thầy thuốc sẽ hướng dẫn cụ thể cách sắc.

Thực ra, không phi khi nào sc cũng phi theo đúng như cách ctruyn là mi thang sc 3 nước, mi nước đổ 3 chén (bát ăn cơm) (hai nước sau có thể đổ ít hơn và lấy ít hơn). Nếu bệnh không nguy cấp, hòa được 3 nước thuốc lại rồi chia 3 phần, uống 3 lần, trước khi uống mang hâm nóng là tốt nhất.

Lâm Quân

Tạp chí Sức Khỏe

Thảo dược hỗ trợ phòng chống ung thư phổi

|

(Sức Khỏe – khoe24h) Ung thư phổi là một trong những bệnh có tỷ lệ người mắc và tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở những người hút thuốc lá. Sử dụng thảo dược là liệu pháp hỗ trợ phòng chống căn bệnh này.

Món ăn bài thuốc có ích cho sản phụ

|

(Sức Khỏe – khoe24h) Sau khi sinh, nhiều sản phụ bị thiếu sữa, tắc tia sữa, cơ thể suy nhược, mệt mỏi... Một số món ăn - bài thuốc Đông y có thể giúp sản phụ nhanh chóng bồi bổ sức khỏe, cải thiện tình trạng này.

Chuyện về dược liệu Thiên Ma: “Khắc tinh” của chứng đột quỵ

|

(Sức Khỏe) Củ Thiên Ma sinh trưởng dưới đất sâu nhưng hoàn toàn không có rễ, thân cây mang hình dáng mũi tên vươn thẳng về phía bầu trời. Cũng vì thế cây được cho là hấp thụ dưỡng chất từ nguyên khí trời đất. Đây là vị thuốc đông y có rất nhiều tác dụng tích cực đối với sức khỏe con người, đặc biệt là “khắc tinh” của chứng đột quỵ do tắc nghẽn mạch máu.

Bài thuốc Đông y chữa nhược cơ

|

(Sức Khỏe - khoe24h) Nhược cơ là một bệnh về rối loạn thần kinh cơ, đặc trưng bởi tình trạng yếu và mỏi cơ. Tình trạng yếu cơ thay đổi và xảy ra với một số cơ chủ động, nhất là các cơ kích thích bởi các tế bào thần kinh vận động.

Trị vẩy nến theo đông y

Tạp Chí Sức Khỏe |

(Sức Khỏe- khoe24h) Trong đông y, vẩy nến còn có tên là bạch sang hay tùng bì tiễn. Những bài thuốc y học cổ truyền dưới đây có thể giúp bệnh thuyên giảm, bạn có thể tham khảo.

Bài thuốc chữa ngộ độc hải sản?

|

Tôi ở miền biển, nhà ở xa trung tâm nên việc đi mua thuốc Tây hay vào bệnh viện rất khó khăn. Tôi muốn nhờ bác sĩ tư vấn và hướng dẫn giúp tôi: khi ăn hải sản mà bị ngộ độc thì có bài thuốc Đông y nào để chữa hay không? Tôi xin cảm ơn!

Cẩn thận khi dùng Đông dược

|

Đông dược có nguồn gốc từ thiên nhiên, vì thế nhiều người tin rằng sử dụng chúng sẽ an toàn. Đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Nếu dùng không đúng cách, thuốc dù ở dạng nào cũng có thể gây hại.