Điều trị chứng liệt mặt bằng thuốc y học cổ truyền

|

Theo y học cổ truyền, liệt mặt thường do nguyên nhân ngoại tà xâm nhập cơ thể (phong, hàn, nhiệt, thử, thấp…), nhưng gần 80% là do lạnh (hàn tà), còn lại do các nguyên nhân khác, thường gọi là liệt dây VII ngoại biên.

Ngoài ra còn có thể do viêm nhiễm ở tai, chấn thương sọ não, do bệnh Zona, bệnh tự miễn như Lupus ban đỏ. Bệnh có đặc điểm là phục hồi nhanh, song dễ để lại di chứng về vận động, thẩm mỹ nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm.

Chứng liệt mặt, điều trị chứng liệt mặt, điều trị chứng liệt mặt bằng y học cổ truyền, phòng ngừa chứng liệt mặt

Người bệnh bỗng có triệu chứng nói khó, đánh răng súc miệng nước trào ra một bên mép. Mặt mất cân xứng, miệng và nhân trung méo về bên lành. Mắt bên liệt nhắm không kín do liệt cơ khép vòng mi và nhãn cầu bị đẩy lên trên để lộ một phần lòng trắng. Ngoài ra cảm giác tê một bên mặt, mất vị giác ở 2/3 trước lưỡi, 70-80% trường hợp mắc bệnh thường tự khỏi sau khoảng 1-3 tháng. Nhưng một số ca tiến triển xấu do chẩn đoán và điều trị sai, gây biến chứng và di chứng, như viêm loét giác mạc (do mắt nhắm không khép kín dễ bị gió bụi bẩn bám vào gây nhiễm trùng), co giật cơ mặt (do thần kinh không hồi phục hoàn toàn), co cứng nửa mặt (do dây thần kinh bị thoái hóa).

Một số bài thuốc điều trị hỗ trợ trong các trường hợp:

1. Trúng phong hàn
Bệnh hay gặp sau khi bị lạnh, trúng gió, tắm lạnh, nằm ngủ ngay quạt hoặc máy lạnh hoặc bị nước mưa. Thường dùng các dược liệu có tác dụng trợ dương gồm:

- Bạch phụ tử 24g, bạch cương tàm 40g, toàn yết 30g. Bạch cương tàm sao vàng, toàn yết bỏ đầu và chân rửa dấm sao vàng, bạch phụ tử sao nhẹ. Ba vị trên tán bột. Uống ấm, mỗi lần uống 15g, ngày uống 3 lần, tối uống 1 lần.

- Ké đầu ngựa 12g, Kê huyết đằng 12g, Ngưu tất 12g, Nghệ 8g, Quế chi 8g, Vỏ quýt 8g, Bạch chỉ 8g. Sắc lấy nước uống ngày 1 thang

2. Trúng phong nhiệt
Nếu bệnh có sưng đau vùng đầu mặt hoặc bị nhiễm trùng vùng tai giữa, chảy mủ tai... kèm theo sốt, ù tai sau đó méo miệng, mắt nhắm không kín cùng bên, sợ gió, sợ nóng.

- Bài thuốc gồm các vị thuốc khu phong thanh nhiệt như Phòng phong tẩm rượu sao 16g, Đương quy tẩm rượu sao 12g, Phục linh 15g, Hạnh nhân bóc vỏ sao vàng 10g, Tần giao 12g, Hoàng cầm 16g, Cát căn 20g, Khương hoạt 12g, Quế chi 6g, Kim ngân hoa 12g. Cho vào khoảng 1 lít nước, đun sôi còn khoảng 500 ml, chia đều 3 lần uống trong ngày, nhớ uống lúc thuốc còn nóng ấm.

- Bài thuốc thanh nhiệt tiêu độc gồm Kim ngân hoa 16g, Ké đầu ngựa 12g, Xuyên khung 12g, Đan sâm 12g, Bồ công anh 16g, Rễ cỏ xước 12g, Thổ phục linh 12g. Ngày 1 thang.

- Bài thuốc khu phong, thanh nhiệt, hoạt huyết gồm Kim ngân hoa 16g, Xuyên khung 12g, Bồ công anh 16g, Đan sâm 12g, Thổ phục linh 12g, Ngưu tất 12g, Ké đầu ngựa 12g, Ngải cứu 12g. Sắc uống ngày 1 thang.

3. Huyết ứ, y học cổ truyền gọi là ứ huyết ở kinh lạc

Điều-trị-chứng-liệt-mặt-khoe24h-cover

Trường hợp do di chứng sau chấn thương va đập mạnh ở vùng đầu, mặt dần méo miệng, mắt nhắm không kín, đau âm ỉ, chảy nước dãi, há miệng đau mỏi. Dùng các vị thuốc có tác dụng hoạt huyết, tán ứ gồm các bài thuốc
- Bổ khí thông huyết, ngày 3 lần, mỗi lần 2 viên.
- Hoặc phối hợp các vị thuốc như Xuyên khung 12g, Đương quy 16g, Bạch thược 16g, Địa hoàng 24g, Đào nhân 10g, Hồng hoa 8g, Đan sâm 16g, Tô mộc 12g. Sắc uống ngày 1 thang hoặc bào chế thành dạng trà.
- Đan sâm 12g, Nghệ 8g, Xuyên khung 12g, Chỉ xác 6g, Rễ cỏ xước 12g, Vỏ quýt 6g, Tô mộc 8g. Ngày 1 thang.
- Bài thuốc tác dụng khu phong, tán hàn, hành khí, hoạt huyết gồm Ké đầu ngựa 12g, Ngưu tất 12g, Tang ký sinh 12g, Uất kim 8g, Quế chi 8g, Trần bì 8g, Kê huyết đằng 8g, Ngải cứu sao vàng 12g, Bạch chỉ 8g, Hương phụ 8g. Sắc uống ngày 1 thang chia 3 lần.

Đa số liệt dây thần kinh VII ngoại biên khi dùng thuốc y học cổ truyền nên phối hợp châm cứu, phần lớn trường hợp đều khỏi hẳn, liệu trình điều trị từ 7-10 ngày. Tuy nhiên cần tìm hiểu rõ nguyên nhân gây liệt để điều trị chính xác và cần phải kiên trì.

Phòng ngừa
- Cần tránh bị lạnh khi đi tàu xe và nên đóng cửa sổ khi ngủ để tránh gió lùa. Người già ban đêm không nên ra ngoài đi tiểu. Vào mùa nóng, không nên để quạt, máy điều hòa thổi thẳng vào mặt khi ngủ.

- Khi bị liệt mặt, cần đến ngay bác sĩ chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán chính xác và loại trừ một số bệnh nguy hiểm khác cũng gây liệt mặt như chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não, u não... Ngoài ra, cần điều trị sớm các chứng viêm nhiễm ở tai, mũi, họng và đề phòng chấn thương sọ ở vùng thái dương, xương chũm.

- Trong tuần đầu, nên dùng thêm thuốc chống viêm, kháng sinh, vitamin nhóm B (B1, B6, B12). Đồng thời, cần phối hợp tập vận động xoa bóp cơ mặt hằng ngày, mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 4-5 phút. Xoa từ cằm lên trán nhằm tăng cường tuần hoàn chống sự co cứng cơ mặt.

- Khi điều trị nội khoa có kết quả, cần giảm dần liều thuốc. Người bệnh nên đứng trước gương tự tập luyện phục hồi chức năng.

DS. Lê Kim Phụng
Theo Tạp chí Sức Khỏe